---
title: "Lès di un saku di plastik di kuminda pa bai ku dje"
date: 2018-01-08
language: pap
topics: ["Durable", "Renewable", "ThinkPad", "budget", "environment", "lifestyle", "linux", "people", "repair", "retro", "smartphone", "spending"]
source_url: https://willem.com/pap/2018-01-08_les-di-un-saku-di-plastik-di-kuminda-pa-bai-ku-dje/
---
# Lès di un saku di plastik di kuminda pa bai ku dje

*Mi antipatia ku ta krese kada bes mas kontra obsolesensia planiá*

> Mas o menos sinku luna pasá mi a kompra kuminda pa bai ku dje na nos restorant aziátiko lokal. Nan a empaketá e kuminda i a duna mi un saku di plastik pa karga e kuminda kas. Riba kaminda pa kas mi tabata pensa riba e saku. Maske e tin un bunita desèño imprimí riba dje, e ta traha pa uso úniko solamente. Ki desperdisio... esei a hasi mi puntra mi: kuantu tempu e lo dura si bo usa e tur dia?

![Saku di plastik di e restorant aziátiko di kuminda pa bai ku dje](https://willem.com/global/images/be0a79d6abf6.webp)

Den un siman normal di trabou mi ta trese lunch for di kas hopi bes. Mi spos ta kushiná hopi bon i no ta kastigu pa kome sobra pa lunch e dia ku ta sigui. Mi ta usa e saku di plastik pa envolvé e kaha (reusabel) den mi mochila di trabou, pa protehá e resto di kontenido kontra posibel (pero rar) derama.

![Saku di plastik na trabou, ku kuminda aden ku ta protehá e kontenido di mi mochila di trabou](https://willem.com/global/images/c4ebbc8d1643.webp)

Pasobra mi ta bai trabou riba bisikleta (https://willem.com/en/2017-12-02_commuting-by-bike/) e kontenido di mi saku ta eksponé na shòk i sakudimentu miéntras mi ta topa ku mi dosis diario di buraku, bult i teha di trotuar tòrtu...

## ... seis luna, 2000KM i ta kontá!

Adivina kiko? Despues di sinku luna ta kore huntu ku mi, ku a kubri un distansia di mas o menos 2000KM, e ta ainda bon. Sigur tin algun señal di desgaste (algun buraku aki i aya), pero e saku ta ainda funshonal. Ta bon, mi por usa e pa karga kuminda pa kas igual ku ora e tabata nobo.

Esaki a shòk mi un poko, pasobra mi a realisá e kantidat inmenso di saku di plastik ku mi a tira bai den e añanan... un desperdisio asina. Ma mas ainda, mi a realisá ku esaki no tabata solamente tokante saku. Mi a realisá ku hopi otro produkto ku mi ta usa ta manera e saku di plastik: traha pa wòrdu tirá.

## Kompra produkto nobo

Kada aña mi ta kompra un smartphone nobo i un kompiuter. Komo desaroyador mi ta krea website i app. Semper e tabata un "no-brainer" pa mi: mi ta usa nan pa mi trabou, pesei mi ta kompra nan. Kada aña.

Normal mi ta bende e maskinanan "bieu" of duna nan na famia. Ma den e añanan tin algun aparato ku a keda. Inspirá dor di e saku di plastik eterno, mi a disidí pa mira e aparatonan aki un di dos bes:

### Smartphone

Konsiderá e smartphone akí un momentu, ku e espesifikashonnan aki:

- Pantaya di 4.95" (panel IPS di alta kalidat)

- 1080x1920 pixel ku 445 pixel pa inch (PPI)

- Prosesadó quad-core di 2,26Ghz 

- GPS, WiFi, Bluetooth, NFC

- Karga sin kabel 

- 3G i (rápido) 4G

- Tur e app mas nobo i mihó disponibel

... adivina di ki aña e telefòn aki ta? Ta e LG Nexus 5 di 2013. E telefòn ei ta mas ku 5 aña bieu awor!

![LG Nexus 5 ta kore e version mas nobo di Chrome (v63)](https://willem.com/global/images/11c4aeaadbc1.webp)

E Nexus 5 ta ainda wòrdu sostenié dor di Google Play i bo por download (i usa) app moderno. E ta kore ainda e version mas nobo di Chrome. Mi ta usa e pa test app i website pa mi trabou. Maske e no ta tan lihé ku un iPhone X, e no ta malu ni un poko.

Manera e saku di plastik, e Nexus ta tene duru bon. E lo ainda funshoná komo smartphone awe.

### Laptop

Otro ehèmpel, konsiderá e laptop akí, ku e espesifikashonnan aki:

- Pantaya IPS wide screen di 12"

- Prosesadó Intel di 64bit (2.13Ghz, hopi kore)

- 8GB RAM

- Solid state drive (SSD) di 1TB

- Wifi, Bluetooth, LTE/selular

- Durashon di bateria di 10+ ora

... ta imponente? Imponente manera un Apple MacBook moderno? Esaki ta e espesifikashonnan di mi ThinkPad X200 di.... 2008! Si, *damanan i heren*: 10 aña di edat!

![ThinkPad X200 ta kore Debian GNU/Linux ku OpenBox.](https://willem.com/global/images/8e9408e3241b.webp)

ThinkPad ta konosí pa nan durabilidat i fasilidat di reparashon. E X200 aki ta e prueba bibu. Mi a mehorá e RAM i instalá un SSD (ku fasilidat inkreíbel, ku un destornijadó komun so).

![Mehorá e memoria i SSD di e ThinkPad X200 ta fásil. ](https://willem.com/global/images/a8dbfe0dcad0.webp)

Mi a instalá Debian GNU/Linux ku OpenBox (un Window Manager mínimo i lihé) i e ta kore super suave. E teklado fantástiko huntu ku Linux ainda ta hasi e maskina akí un terminal perfekto.

## Obsolesensia planiá

E fakto ku mi ta reemplasá mi aparatonan kada aña ta e resultado di loke hende ta yama "Obsolesensia planiá". Ta un estrategia di traha produkto ku un vida útil limitá artifisialmente. E idea tras di e estrategia aki ta pa redusí e tempu entre kompra repetí pa aumentá e volumen di benta riba plaso largu.

Tin algun tipo di obsolesensia planiá ku bo por rekonosé fásilmente den produkto di awendia, inkluso elektrónika di konsumidó:

- **Durabilidat fabriká**: ta un estrategia pa hasi un produkto daña lihé, usa material i parti inferior of kibrabel. *Manera: parti di glas den smartphone, bisagra di plastik den laptop*

- **Reparashon difikultá**: ta un estrategia pa hasi un produkto difísil pa repará of mantené, dor di sera, plak of pega e di tal manera ku ta imposibel pa desarma. *Manera tornijo straño of parti di pantaya laminá*

- **Deseabilidat di moda**: ta un estrategia pa hasi un produkto parse menos deseabel, dor di introdusí estétika nobo den siklo di moda. *Manera koló, forma di pantaya i kurba*

- **Funshonalidat disminuí**: ta un estrategia pa hasi un produkto pèrdè funshonalidat, dor di ekskluí e for di aktualisashon di software of limitá su funshon di red. *Manera app ku tabata funshoná perfekto i ku no ta wòrdu sostenié mas pa motibu di introdukshon di un version nobo ku no ta kompatibel ku bo produkto*

## Konklushon: Lès di e saku di plastik di kuminda pa bai ku dje

Maske mi smartphone i laptop bieu ta funshoná bon ainda, mi tin nesesidat di e aparatonan nobo pa test mi website i app. Esei ta pa bo, stimadu lector; pasobra bo ke ku e teksto aki ta aparesé korekto riba *bo* pantaya moderno.

Ma felismente esaki ta konserní solamente mi ekipo profeshonal; e mesun kos no ta bal pa tur produkto ku mi ta usa. Kosnan manera mi bisikleta, TV, saku, paña, zapatu i diferente aparato di kas.

Si tin algu ku bo ta tuma ku bo for di mi saku di plastik: puntra bo mes si bo *di bèrdat* tin nesesidat di e aparato mas nobo, of si obsolesensia planiá ta ingañá bo. Wak bon, keda konsiente!

Bo por ahorá hopi sèn i miéntras bo ta hasi esei bo ta hopi mas amabel pa medio ambiente.

![Dopper, e botter ta e mensahe](https://willem.com/global/images/ade1eac2da8c.webp)

Un manera chikí pa kuminsá ta stop di usa botter di plastik di uso úniko. Kompra un botter durabel i reusabel pa bo mes. Un bon ehèmpel ta Dopper, mi a haña un pa mi aniversario di mi spos. Traha pa dura, fásil pa limpia i fásil pa repará (su parti ta wòrdu bendé apart i nan ta intercambiabel).

Laga nos kombatí obsolesensia planiá huntu!
