---
title: "Tende bo kurpa"
date: 2018-05-17
language: pap
topics: ["bike", "data", "health", "heart", "lifestyle", "mobility", "sensors", "sport", "watch"]
source_url: https://willem.com/pap/2018-05-17_tende-bo-kurpa/
---
# Tende bo kurpa

*Pakiko mi a stòp usa sensor di salú i fitness*

> Un bon kliente di mi tabata fisioterapeuta un tempu, i e a konta mi di hende ku tabata pidi dje pa "sinti nan músculo" pa bisa nan kon nan ta bai. "Loko!" e a bisa mi: "Mi nunka por sinti mihor ku e hendenan mes, si nan djis tende nan kurpa". Esei a hasi mi puntra mi mes tokante e sensor di salú i fitness ku mi ta usa.

## Pakiko e data?

Tres aña pasá mi a keda shoke ku e notisia di un otro kliente di mi ku kasi a muri pasobra di algu ku a bai robes di repente den su kurpa. Mi no sa kiko eksakto a pasa, ma esei a pega mi: salú ta un kos frágil i e tata di tres yu aki a hasi mi pensa riba mi propio salú.

Anto, mi outo i mi brommer tabata mi mihor amigunan. Mi no tabata hasi deporte i mi tabata konsumí loke mi ke. Mi tabata biba bon, asina mi tabata kere.

![Vespa chikitu eksplosivo, e brommer ku a hasi mi kuminsá pidalá](https://willem.com/global/images/2065af7aa361.webp)

Anto - den un koinsidensia stranho - e motor di mi brommer a eksplotá. Esaki_a_hasi_mi_usa_bisikleta_pa_bai_trabou (https://willem.com/en/2016-09-03_batavus-champion-bike-from-1978/). Na kuminsamentu e 16 kilometer pa trabou a sinti manera pidalá "Tour de France": mi kurpa tabata den mal forma.

Simannan a pasa i mi a sinti mi mihor. Mi a usa Strava_i_Garmin_pa_sigui_mi_rendimentu (https://willem.com/en/2016-12-31_one-year-of-cycling/). Pa mi kuriosidat_pa_relòshi (https://willem.com/en/watches-and-time-a-decade-of-horology-technology-and-craft/) mi a haña un Apple Watch ku a hasi mi konsiente di mi frekuensia kardíako durante dia i di mi patronnan di sonjo anochi.

Agregá un balansa inteligente, un aparato pa midi preshon di sangu, un termómetro i promé ku bo sa bo tin un kos di big data :-)

![Mi koleksion di sensor di salú i fitness ](https://willem.com/global/images/aef67106a5da.webp)

## Siña for di e data

Ku Apple Healthkit i Biostrap (https://willem.com/en/2017-11-15_collecting-health-data-with-biostrap/) mi a kombiná tur e data. Mi a visualisá progreso i haña korelashon entre midishon. Mi a siña ki efekto mi komportashon tin riba:

- **peso: ** den 12 luna despues ku mi a kuminsá pidalá mi a perde te ku 15 kilo. Ora mi a stòp usa alkohol pa completo, djis seis luna pasá, mi a perde 10 kilo mas. E resultado ta dramátiko: for di 110KG na 2015, pa 85KG awe. 

- **kurason: ** hasi ehersisio ku regularidat riba mi bisikleta a hasi mi frekuensia kardíako hopi mas abou. Ora mi tuma mi limite pa máksimo rendimentu, e ta sigui e nivel di intensidat hopi mas di serka: e ta bolbe na normal lihé despues di entrenamentu. Frekuensia den sosegu anochi a baha for di un promedio di 70BPM na yanüari 2016, pa ± 50BPM yèr anochi! 

- **sonjo: ** awor mi por lanta sin relòshi di alarma pasobra mi ta komprondé ki ora (i pakiko) ta ora pa bai drumi. Mi a haña sa tambe ku un siesta okashonal durante dia por tin efekto positivo inkreíbel. 7 ora di sonjo pa dia ta parse perfekto pa mi. 

- **alkohol: ** bebe serbes tabata un di mi pasatempo mas grandi te ku mi a mira e data!  Despues di un bon anochi pafó, mi frekuensia kardíako a subi te ku 40%! Algun biaha e midishonnan a tuma dianan pa bolbe na normal. 

- **preshon di sangu: ** Ora mi a kuminsá midi preshon di sangu mas o menos seis luna pasá, e tabata bastante haltu: 141/92mmHg. Mi a stòp usa alkohol i mi no ta agregá (extra) salu na mi kuminda mas. Den djis seis luna mi preshon di sangu a baha, i awor mi ta midi hopi biaha te 115/75mmHg!

![Frekuensia kardíako den sosegu no tin pik kolorá mas, relativo stabil for di ora ku mi a stòp bebe serbes](https://willem.com/global/images/ca85055247e0.webp)

![Tendensia di HRV anochi, un indikador di kon fit bo ta, a stabilisá tambe](https://willem.com/global/images/3e905eab9ea7.webp)

Mi midishonnan ta stabil i predisibel awor. E kos grasioso ta ku awor mi por adivina mi frekuensia kardíako ku presishon, bazá riba kon mi ta sinti, ku ± 5 BPM. Esaki ta hibami bèk na loke mi kliente fisioterapeuta a bisa mi: "Hende ta nase ku tur e sensor ku nan mester"

## Sistema nervoso

E sistema nervoso ta deriva su nòmber di nèrvionan, ku ta pakete silíndriko di fibra ku ta bai for di e serebro i e médula spinal, i ku ta ramifiká den tur parti di e kurpa.

![E sistema nervoso (imágen di Wikimedia)](https://willem.com/global/images/993c55672fa3.webp)

Bo sistema nervoso ta un red enorme den bo kurpa ku ta pèrmití sinyal wòrdu manda di un parti di bo kurpa pa otronan. E ta lihé (100 meter pa sekundo!) i preshiso (te nivel di sèlula individual). E ta laga bo sinti kon bo kurpa ta bai, hopi mas detayá ku loke un grupo di sensor bluetooth por kapturá.

## Konklushon

Si bo komprondé kon bo ta sinti, bo no tin mester di sensor biométriko of wearable di fitness. Ma pa gana e komprendementu ei nan por ta di hopi yudansa.

Mi a usa data komo evidensia kuantifikabel di progreso. Mi a midi mehoransa den kondishon físiko i bon sintimentu. Nan ta medio pa yega na un fin.

Awor mi ta sinti mi mihor ku nunka, mi a stòp usa e sensor di salú i fitness i mi djis ta konfia riba mi sintimentu. Mi por tuma nan bèk un dia pa "kalibrá mi sintimentu", ma pa awor mi a diskonektá nan. Mi a siña tende mi kurpa!

![Sigur mi lo mester di algun tempu pa kostumbra di no usa sensor... wak e strepi blanku riba mi pols :-)](https://willem.com/global/images/7862fafde873.webp)
