Lès di un saku di plastik di kuminda pa bai ku dje
Mi antipatia ku ta krese kada bes mas kontra obsolesensia planiá
- Publiká
- Aktualisá
- (kreá )
- Skirbí pa
- Willem L. Middelkoop
- Tópikonan
- Durabel · Renobabel · ThinkPad · presupuesto · medio ambiente · estilo di bida · linux · hende · reparashon · retro · smartphone · gastu
- Vershon humano di e artíkulo aki
- https://willem.com/pap/2018-01-08_les-di-un-saku-di-plastik-di-kuminda-pa-bai-ku-dje/
- English
- Lessons from a takeaway plastic bag
- Nederlands
- Lessen van een plastic tasje van de afhaal
- Deutsch
- Lehren einer Plastiktüte vom Imbiss
- Español
- Lecciones de una bolsa de plástico para llevar
- Français
- Leçons d'un sac plastique de plats à emporter
- Italiano
- Lezioni da un sacchetto di plastica del take away
- Português
- Lições de um saco de plástico de comida para levar
- Frysk
- Les fan in plestik tas fan it ôfhelle iten
- Lenganan
- Tradusí for di e original ingles pa un modelo di lenga den dos rònde (traduksion i korekshon) ku un glosario i un kontròl di ortografia; ainda no lesá pa un lektor ku Papiamentu komo lenga mamá.
Resumen
Mas o menos sinku luna pasá mi a kompra kuminda pa bai ku dje na nos restorant aziátiko lokal. Nan a empaketá e kuminda i a duna mi un saku di plastik pa karga e kuminda kas. Riba kaminda pa kas mi tabata pensa riba e saku. Maske e tin un bunita desèño imprimí riba dje, e ta traha pa uso úniko solamente. Ki desperdisio... esei a hasi mi puntra mi: kuantu tempu e lo dura si bo usa e tur dia?
Teksto kompleto

Den un siman normal di trabou mi ta trese lunch for di kas hopi bes. Mi spos ta kushiná hopi bon i no ta kastigu pa kome sobra pa lunch e dia ku ta sigui. Mi ta usa e saku di plastik pa envolvé e kaha (reusabel) den mi mochila di trabou, pa protehá e resto di kontenido kontra posibel (pero rar) derama.

Pasobra mi ta bai trabou riba bisikleta e kontenido di mi saku ta eksponé na shòk i sakudimentu miéntras mi ta topa ku mi dosis diario di buraku, bult i teha di trotuar tòrtu...
... seis luna, 2000KM i ta kontá!
Adivina kiko? Despues di sinku luna ta kore huntu ku mi, ku a kubri un distansia di mas o menos 2000KM, e ta ainda bon. Sigur tin algun señal di desgaste (algun buraku aki i aya), pero e saku ta ainda funshonal. Ta bon, mi por usa e pa karga kuminda pa kas igual ku ora e tabata nobo.
Esaki a shòk mi un poko, pasobra mi a realisá e kantidat inmenso di saku di plastik ku mi a tira bai den e añanan... un desperdisio asina. Ma mas ainda, mi a realisá ku esaki no tabata solamente tokante saku. Mi a realisá ku hopi otro produkto ku mi ta usa ta manera e saku di plastik: traha pa wòrdu tirá.
Kompra produkto nobo
Kada aña mi ta kompra un smartphone nobo i un kompiuter. Komo desaroyador mi ta krea website i app. Semper e tabata un "no-brainer" pa mi: mi ta usa nan pa mi trabou, pesei mi ta kompra nan. Kada aña.
Normal mi ta bende e maskinanan "bieu" of duna nan na famia. Ma den e añanan tin algun aparato ku a keda. Inspirá dor di e saku di plastik eterno, mi a disidí pa mira e aparatonan aki un di dos bes:
Smartphone
Konsiderá e smartphone akí un momentu, ku e espesifikashonnan aki:
- Pantaya di 4.95" (panel IPS di alta kalidat)
- 1080x1920 pixel ku 445 pixel pa inch (PPI)
- Prosesadó quad-core di 2,26Ghz
- GPS, WiFi, Bluetooth, NFC
- Karga sin kabel
- 3G i (rápido) 4G
- Tur e app mas nobo i mihó disponibel
... adivina di ki aña e telefòn aki ta? Ta e LG Nexus 5 di 2013. E telefòn ei ta mas ku 5 aña bieu awor!

E Nexus 5 ta ainda wòrdu sostenié dor di Google Play i bo por download (i usa) app moderno. E ta kore ainda e version mas nobo di Chrome. Mi ta usa e pa test app i website pa mi trabou. Maske e no ta tan lihé ku un iPhone X, e no ta malu ni un poko.
Manera e saku di plastik, e Nexus ta tene duru bon. E lo ainda funshoná komo smartphone awe.
Laptop
Otro ehèmpel, konsiderá e laptop akí, ku e espesifikashonnan aki:
- Pantaya IPS wide screen di 12"
- Prosesadó Intel di 64bit (2.13Ghz, hopi kore)
- 8GB RAM
- Solid state drive (SSD) di 1TB
- Wifi, Bluetooth, LTE/selular
- Durashon di bateria di 10+ ora
... ta imponente? Imponente manera un Apple MacBook moderno? Esaki ta e espesifikashonnan di mi ThinkPad X200 di.... 2008! Si, damanan i heren: 10 aña di edat!

ThinkPad ta konosí pa nan durabilidat i fasilidat di reparashon. E X200 aki ta e prueba bibu. Mi a mehorá e RAM i instalá un SSD (ku fasilidat inkreíbel, ku un destornijadó komun so).

Mi a instalá Debian GNU/Linux ku OpenBox (un Window Manager mínimo i lihé) i e ta kore super suave. E teklado fantástiko huntu ku Linux ainda ta hasi e maskina akí un terminal perfekto.
Obsolesensia planiá
E fakto ku mi ta reemplasá mi aparatonan kada aña ta e resultado di loke hende ta yama "Obsolesensia planiá". Ta un estrategia di traha produkto ku un vida útil limitá artifisialmente. E idea tras di e estrategia aki ta pa redusí e tempu entre kompra repetí pa aumentá e volumen di benta riba plaso largu.
Tin algun tipo di obsolesensia planiá ku bo por rekonosé fásilmente den produkto di awendia, inkluso elektrónika di konsumidó:
- Durabilidat fabriká: ta un estrategia pa hasi un produkto daña lihé, usa material i parti inferior of kibrabel. Manera: parti di glas den smartphone, bisagra di plastik den laptop
- Reparashon difikultá: ta un estrategia pa hasi un produkto difísil pa repará of mantené, dor di sera, plak of pega e di tal manera ku ta imposibel pa desarma. Manera tornijo straño of parti di pantaya laminá
- Deseabilidat di moda: ta un estrategia pa hasi un produkto parse menos deseabel, dor di introdusí estétika nobo den siklo di moda. Manera koló, forma di pantaya i kurba
- Funshonalidat disminuí: ta un estrategia pa hasi un produkto pèrdè funshonalidat, dor di ekskluí e for di aktualisashon di software of limitá su funshon di red. Manera app ku tabata funshoná perfekto i ku no ta wòrdu sostenié mas pa motibu di introdukshon di un version nobo ku no ta kompatibel ku bo produkto
Konklushon: Lès di e saku di plastik di kuminda pa bai ku dje
Maske mi smartphone i laptop bieu ta funshoná bon ainda, mi tin nesesidat di e aparatonan nobo pa test mi website i app. Esei ta pa bo, stimadu lector; pasobra bo ke ku e teksto aki ta aparesé korekto riba bo pantaya moderno.
Ma felismente esaki ta konserní solamente mi ekipo profeshonal; e mesun kos no ta bal pa tur produkto ku mi ta usa. Kosnan manera mi bisikleta, TV, saku, paña, zapatu i diferente aparato di kas.
Si tin algu ku bo ta tuma ku bo for di mi saku di plastik: puntra bo mes si bo di bèrdat tin nesesidat di e aparato mas nobo, of si obsolesensia planiá ta ingañá bo. Wak bon, keda konsiente!
Bo por ahorá hopi sèn i miéntras bo ta hasi esei bo ta hopi mas amabel pa medio ambiente.

Un manera chikí pa kuminsá ta stop di usa botter di plastik di uso úniko. Kompra un botter durabel i reusabel pa bo mes. Un bon ehèmpel ta Dopper, mi a haña un pa mi aniversario di mi spos. Traha pa dura, fásil pa limpia i fásil pa repará (su parti ta wòrdu bendé apart i nan ta intercambiabel).
Laga nos kombatí obsolesensia planiá huntu!