Lenganan: English · Nederlands · Deutsch · Español · Français · Italiano · Português · Papiamentu · Frysk

Index / Artíkulonan / Subi Mount Etna

Subi Mount Etna

Bishitá un vulkan aktivo na Sisilia, Italia

Publiká
Aktualisá
(kreá )
Skirbí pa
Willem L. Middelkoop
Tópikonan
medio ambiente · vakashon · estilo di bida · naturalesa · hende · revishon · biahe · vulkan
Vershon humano di e artíkulo aki
https://willem.com/pap/2017-09-02_subi-mount-etna/
English
Climbing Mount Etna
Nederlands
De beklimming van de Etna
Deutsch
Besteigung des Ätna
Español
Escalando el Monte Etna
Français
L'ascension de l'Etna
Italiano
Salire sull'Etna
Português
Subir ao Etna
Frysk
De Etna beklimme
Lenganan
Tradusí for di e original ingles pa un modelo di lenga den dos rònde (traduksion i korekshon) ku un glosario i un kontròl di ortografia; ainda no lesá pa un lektor ku Papiamentu komo lenga mamá.

Resumen

Siman pasá mi i mi spos a bai Sisilia pa un bakashon chikí di zomer. Ta e isla mas grandi den e Mar Mediteráneo. Ta un region outónomo di Italia, huntu ku e islanan chikí rònt di dje. Aki ta biba e vulkan aktivo mas grandi di Oropa: Mount Etna. Nos a haña oportunidat pa bishitá e monstruo aki ku ta saka lava i e tabata un eksperensia spesial.

Teksto kompleto

Region vulkániko

Sisilia i su islanan chikí rònt di dje tin algun vulkan hopi aktivo. Italia tin e úniko vulkannan aktivo riba tera firme di Oropa. Esaki ta mayoria pasobra Italia ta serka di e limite di dos plaka tektóniko. Ta kere ku e magma ku ta erupshoná for di e vulkannan di Italia ta e resultado di piedra ku a derit pa subdukshon di e plaka afrikano bou di e euroasiátiko.

Bista general di plaka tektóniko (figura: USGS)
Bista general di plaka tektóniko (figura: USGS)

Mount Etna

E Etna ta e vulkan aktivo mas grandi di Oropa. E ta mas ku 3300 meter haltu i su sirkunferensia di base ta 140 kilometer. E ta grandi i e ta sobresali kla den e paisahe. Kada dia ta sali sumo for di su tope, ku ta konsistí di baporchi i gas.

Etna ta grandi sufisiente pa wak e for di espasio (NASA Earth Observatory)
Etna ta grandi sufisiente pa wak e for di espasio (NASA Earth Observatory)

Si bo aserka e vulkan bo ta haña un tratamentu den kambio di paisahe. Mas haltu bo sibi, mas ekstraterestre e ambiente ta parse. Bo por kore ku outo te na Rifugio Sapienza. Ta un estashon di base for di kaminda bo por subi e vulkan.

Krater lateral di 2001, pero si bo wak bon bo ta nota hopi krater adishonal mas abou
Krater lateral di 2001, pero si bo wak bon bo ta nota hopi krater adishonal mas abou
Terénu rudo
Terénu rudo
Skalá mondaña manera un profeshonal... mas o menos. :-)
Skalá mondaña manera un profeshonal... mas o menos. :-)

Mas ku 300 krater

Serka di e estashon di base tin algun krater resien ku bo por subi. Maske e tope di e vulkan ta sobresali mas kla, tin mas ku 300 krater adishonal for di kaminda magma a erupshoná den pasado. Ta bastante inkreíbel pa realisá esaki ora bo ta para riba Mount Etna. Krater lateral aki por aparesé di nada i a hasi esei hopi bes kaba.

Mas haltu bo sibi, mas rudo e terénu ta bira
Mas haltu bo sibi, mas rudo e terénu ta bira

For di Rifugio Sapienza nos a tuma e teleférico pa e estashon ariba na un altura di 2500 meter. For di e estashon ariba aki bo por tuma un bus di terénu spesial ku ta hiba bo te mas o menos 2900 meter. Di ei bo por sigui subi solamente bou di guia di un guia profeshonal.

E blanku/kòrá na e tope di Etna ta sulfuro, no oro... segun nos guia
E blanku/kòrá na e tope di Etna ta sulfuro, no oro... segun nos guia

Rospirá ta un poko diferente na altura haltu pasobra tin menos oksígeno, pasobra e aire ta mas fini. Bo mester tuma e kalmu i no ta masha lihé miéntras bo ta subi e kraternan.

Solamente por imaginá e fuersanan di naturalesa ora bo wak e kraternan aki.
Solamente por imaginá e fuersanan di naturalesa ora bo wak e kraternan aki.

Desèrt vulkániko

E bista ta spektakular. Nos guia a splika ku praktikamente no tin vegetashon den e desèrt vulkániko aki. Kaminda bo wak tin piedra, magma bieu i hopi stòf. Pasobra Etna ta ainda aktivo bo por mira bon e diferensia entre lava "fresku" i lava bieu.

Lava fresku, djis algun luna bieu, kla pa rekonosé
Lava fresku, djis algun luna bieu, kla pa rekonosé
E kraternan aki ta e resultado di erupshon eksplosivo di magma
E kraternan aki ta e resultado di erupshon eksplosivo di magma

Mayoria di e terénu ta gris skur of pretu. Algun parti ta mas marón. Esaki ta pasobra aden di e kamber di magma tur sorto di mineral ta derit huntu ku e piedra, inkluso elemento manera heru. Ora e vulkan erupshoná e elementonan aki ta sali tambe. E koló marón ku bo ta mira ta e resultado di oksidashon di partikel di heru aden di e material piroklástiko. Den un sentido, e piedranan ta oksidá. :-)

E koló marón ta heru oksidá, of djis "herin"
E koló marón ta heru oksidá, of djis "herin"

Kalor vulkániko

Nos guia a hiba nos aden di e krater ku a erupshoná na 2002/2003. Pa hende esei ta algun tempu pasá, ma riba eskala geológiko esei ta masha resien ainda. E krater ta ainda kayente.

Nos guia, Peppe, ta deskubrí algun parti skur riba e krater. Baporchi ta skapa for di dje, bo por sinti e kalor literalmente!
Nos guia, Peppe, ta deskubrí algun parti skur riba e krater. Baporchi ta skapa for di dje, bo por sinti e kalor literalmente!
E bista ta spektakular.
E bista ta spektakular.

De fakto bo por mira sumo sali for di aden di e piedranan. E ta algu spesial ora bo ta para banda di dje. Bo por sinti e kalor ku bo man blòt si bo move algun stòf i piedra pa un banda.

No ta bus típiko. E vehíkulonan 4x4 aki ta sirbi tambe komo outo di skapamentu den kaso di erupshon.
No ta bus típiko. E vehíkulonan 4x4 aki ta sirbi tambe komo outo di skapamentu den kaso di erupshon.
E tope di Mount Etna
E tope di Mount Etna
Un bista general di e kraternan, wak kon e ta mantené aktualisá :-)
Un bista general di e kraternan, wak kon e ta mantené aktualisá :-)
Mount Etna
Mount Etna

Para riba tope di un vulkan ta algu ku bo mester hasi si bo ke haña oportunidat. Mi ta rekomendá esaki hopi!

Formatonan di mákina di e página aki